Szkoła w Gliwicach nosi imię płk. Aleksandra Tarnawskiego. Uroczystość w 82. rocznicę zrzutu ostatniego Cichociemnego
17 kwietnia 2026 r. w Szkole Podstawowej z Oddziałami Integracyjnymi nr 1 w Gliwicach (ul. Kozielska 39) odbyła się uroczystość nadania placówce imienia płk. Aleksandra Tarnawskiego, ps. „Upłaz” — ostatniego żyjącego Cichociemnego, który zmarł 4 marca 2022 roku w wieku 101 lat.
Data uroczystości nie jest przypadkowa. 82 lata wcześniej, w nocy z 16 na 17 kwietnia 1944 roku, Tarnawski został zrzucony na spadochronie nad okupowaną Polską w ramach operacji lotniczej „Weller 12″, dowodzonej przez kpt. naw. Edwarda Bohdanowicza.
Kim był Aleksander Tarnawski
Aleksander Jan Michał Tarnawski urodził się 8 stycznia 1921 roku w Słocinie. Przed wojną rozpoczął studia chemiczne na Uniwersytecie Lwowskim. Po kampanii wrześniowej przedostał się przez Węgry i Jugosławię do Francji, a następnie do Wielkiej Brytanii, gdzie wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Zgłosił się na ochotnika do Cichociemnych — elitarnej grupy żołnierzy szkolonej do działań specjalnych i desantowych w okupowanej Polsce. Z około 2 400 kandydatów pełen kurs Cichociemnych ukończyło 579 żołnierzy, 316 zostało zrzuconych nad Polskę, a wojnę przeżyło 91. Tarnawski był jednym z nich.
Po zrzucie w operacji „Weller 12″ został przydzielony do okręgu nowogródzkiego Armii Krajowej. Brał udział w zadaniach konspiracyjnych, szkolił żołnierzy AK, uczestniczył w starciach z sowieckimi oddziałami partyzanckimi.
Odznaczenia: czterokrotnie Krzyż Walecznych. Kawaler Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski.
Powojenne związki z Gliwicami
Po wojnie Tarnawski pozostał w Polsce. W 1947 roku rozpoczął studia chemiczne na Politechnice Śląskiej w Gliwicach, zakończone w grudniu 1949 roku obroną pracy magisterskiej z inżynierii chemicznej. Od 1948 roku pracował jako asystent w Katedrze Chemii Fizycznej Politechniki. Od 1964 roku kierował Zakładem Pigmentów w Instytucie Przemysłu Tworzyw i Farb w Gliwicach.
Przez dekady uczestniczył w spotkaniach z mieszkańcami miasta i młodzieżą szkolną. W 2016 roku ukazała się książka „Ostatni. Historia cichociemnego Aleksandra Tarnawskiego ps. »Upłaz«” (Emil Marat, Michał Wójcik, Wydawnictwo Wielka Litera) — obszerny wywiad-rzeka oparty na jego relacji.
Mural na ścianie PEC Gliwice
Równolegle do uroczystości w szkole w Gliwicach realizowany jest drugi projekt upamiętniający Tarnawskiego — mural na ścianie budynku Przedsiębiorstwa Energetyki Cieplnej przy ul. Czwartaków 13.
Inicjatorem muralu jest Tomasz Rudziński, radny dzielnicy Wojska Polskiego. Projekt został przygotowany. Wszystkie wymagane zgody zostały uzyskane. Obecnie trwa zbiórka środków na realizację — prowadzona jest na platformie zrzutka.pl pod adresem zrzutka.pl/8j5zdw.
Cichociemni a współczesne Wojska Specjalne
Spośród współczesnych polskich Jednostek Wojsk Specjalnych to Jednostka Wojskowa GROM formalnie dziedziczy tradycje Cichociemnych. W 1995 roku GROM oficjalnie przejął sztandar i kontynuację tradycji Cichociemnych, co zostało potwierdzone decyzją Ministra Obrony Narodowej. Od tamtej pory data 27 maja — święto Cichociemnych — jest również jednym z kluczowych punktów ceremoniału jednostki.
Dla kandydatów do dzisiejszych WS nazwisko Tarnawskiego pojawia się regularnie w materiałach szkoleniowych dotyczących historii formacji. Nadanie jego imienia szkole w mieście, w którym spędził ponad siedem dekad, dołącza do listy kilkudziesięciu placówek oświatowych w kraju odwołujących się do patronów z kręgu Cichociemnych i Armii Krajowej.
Słowa towarzyszące uroczystości
Jak podkreślono w oficjalnej informacji o ceremonii na profilu Jednostki Wojskowej AGAT:
Niech postawa Patrona będzie inspiracją dla kolejnych pokoleń uczniów, ucząc odwagi, odpowiedzialności i miłości do Ojczyzny.
Źródła: relacja z uroczystości — Nowiny Gliwice; biografia — elitadywersji.org, Wikipedia, IPN Rzeszów; książka „Ostatni” (Marat, Wójcik, Wielka Litera 2016). Fot.: Angelika Czyżyk.
