VBSS — Visit, Board, Search, Seizure. Cztery litery, które dla każdego operatora morskich sił specjalnych są kanonicznym opisem podstawowego zadania jednostki. Pod koniec lipca i na początku sierpnia 2024 roku polska Jednostka Wojskowa Formoza ćwiczyła ten scenariusz wspólnie z jednostkami Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (US Navy), BOA, polskimi Samodzielnymi Pododdziałami Kontrterrorystycznymi Policji (SPKP) z sześciu miast i Marynarką Wojenną RP. Akwen: Bałtyk i Zalew Szczeciński, infrastruktura: Świnoujście i Szczecin. Organizatorem manewrów na pełnej skali było Dowództwo Komponentu Wojsk Specjalnych (DKWS).
To jedne z najważniejszych ćwiczeń morskich operacji specjalnych Polski w 2024 roku — i jednocześnie wyraźny sygnał, że Komponent Wojsk Specjalnych formalizuje swoją rolę w obszarze, który po atakach na infrastrukturę morską na Bałtyku w ostatnich latach (Nord Stream, kable podmorskie, podejrzane uszkodzenia) staje się jednym z głównych priorytetów polskiej polityki bezpieczeństwa.
Co to jest VBSS — i dlaczego Formoza akurat to ćwiczy
VBSS — Visit, Board, Search and Seizure — to standardowa procedura sił specjalnych operujących w środowisku morskim. Cztery fazy:
- Visit — podejście do podejrzanej jednostki, identyfikacja, próba kontaktu radiowego
- Board — abordaż: wejście na jednostkę z łodzi (boatside) lub ze śmigłowca (helo-cast / fast roping)
- Search — przeszukanie jednostki, weryfikacja ładunku, identyfikacja załogi i pasażerów
- Seizure — przejęcie kontroli nad jednostką (jeśli wymaga sytuacja)
To jest kanoniczne zadanie morskich SOF na całym świecie. Amerykańskie SEAL Teams i Special Boat Teams (SBT), brytyjski SBS, niemiecki KSM, włoski COMSUBIN — każda z tych jednostek ma VBSS jako jedno z trzech-czterech zadań fundamentalnych. Polska Formoza, jako jedyna polska jednostka morskich operacji specjalnych, jest w tej samej lidze. Wspólne ćwiczenia z US Navy nie są kurtuazją — są wymianą doświadczeń między operatorami pracującymi na tych samych standardach taktycznych.
Skład uczestników — kto był na Bałtyku
- 🇵🇱 JW FORMOZA — operatorzy realizujący morską fazę VBSS i abordaż jednostek pływających
- 🇺🇸 Jednostki Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (US Navy) — konkretna jednostka publicznie nieujawniona; ze względu na profil ćwiczenia (VBSS) najbardziej prawdopodobne są komponenty NSW (Naval Special Warfare): SEAL Team lub Special Boat Team (SBT-22)
- 🇵🇱 CPKP „BOA” (Centralny Pododdział Kontrterrorystyczny Policji) — partner policyjny, faza działań na infrastrukturze portowej
- 🇵🇱 SPKP z 6 miast — Samodzielne Pododdziały Kontrterrorystyczne Policji z Warszawy, Krakowa, Białegostoku, Gorzowa Wielkopolskiego, Gdańska i Szczecina (wszystkie zespoły z psami bojowymi)
- 🇵🇱 Marynarka Wojenna RP — okręty zabezpieczające, wsparcie logistyczne
- 🇵🇱 Wewnętrzna Służba Ochrony Gaz-System — zabezpieczenie obiektów infrastruktury gazowej
Organizatorem całości było Dowództwo Komponentu Wojsk Specjalnych (DKWS) z Krakowa. Współorganizatorzy: Marynarka Wojenna RP i Gaz-System. Tę informację podaje sam podkom. I. Wierus (CPKP BOA) w komunikacie służbowym opublikowanym 2 sierpnia 2024 roku — autor po stronie Policji, ale obraz pełnej architektury organizacyjnej jednoznaczny: polskie Wojska Specjalne (MON) były gospodarzem, Policja partnerem.
Geografia i sprzęt — Bałtyk, Zalew Szczeciński, śmigłowce NATO
Ćwiczenia obejmowały dużo szerszy obszar niż sam Terminal LNG w Świnoujściu, który dominował w doniesieniach mediów branży gazowej. Pełna geografia:
- Świnoujście — Terminal LNG i podejścia portowe (faza działań na infrastrukturze krytycznej)
- Szczecin — port szczeciński i akwen Zalewu
- Polskie wody terytorialne Morza Bałtyckiego — działania na otwartym morzu
- Zalew Szczeciński — działania na akwenie zamkniętym, z bardzo specyficznymi warunkami nawigacyjnymi (płytkie wody, bliskość granicy z Niemcami)
Sprzęt zaangażowany w ćwiczenia (wzmiankowany w oficjalnym komunikacie):
- Polskie i amerykańskie szybkie łodzie desantowe — typowo RIB-y dużej mocy, wyspecjalizowane do operacji abordażowych
- Okręty NATO — niedoprecyzowane, prawdopodobnie zarówno polskie (MW RP), jak i amerykańskie
- Śmigłowce NATO — zarówno do desantowania zespołów (helo-cast), jak i wsparcia z powietrza
- Psy bojowe SPKP z 6 miast — element wsparcia w fazie przeszukania (Search) na pokładach jednostek
Rekrutacja FORMOZA 2026
Chcesz pewnego dnia stanąć na łodzi RIB obok operatora SEAL Team i abordażować podejrzaną jednostkę na Bałtyku? Pełen przewodnik kandydata 2026 — trzy ścieżki dla cywilów, normy testów, kalendarz edycji, ankieta personalna.
Scenariusz — co konkretnie ćwiczono
Kompleks ćwiczeń sierpniowych obejmował dwie powiązane warstwy zadań:
- VBSS — abordaż i przejęcie kontroli nad jednostką pływającą (zadanie typowo morskie SOF, przy współpracy Formoza × US Navy)
- Działania na infrastrukturze gazoportu — odbicie zakładników, przywrócenie kontroli nad obiektem (zadanie counter-terror, przy współpracy BOA × SPKP × Wewnętrzna Służba Ochrony)
Drugim, równie ważnym celem manewrów było sprawdzenie skuteczności współpracy i koordynacji pomiędzy poszczególnymi służbami i jednostkami. Skala wyzwania: w realnym scenariuszu na Bałtyku byłoby to wzajemne dograwanie się kilku komponentów (Wojska Specjalne MON, Policja MSWiA, Marynarka Wojenna MON, służba ochrony korporacyjnej Gaz-System) z różnymi systemami łączności, hierarchiami dowodzenia i procedurami operacyjnymi.
Foto: Norbert Kalisiński / DKWS — oficjalna baza wizualna
Komunikat służbowy z 2 sierpnia 2024 roku zawiera trzy fotografie autorstwa Norberta Kalisińskiego — oficjalnego fotografa Dowództwa Komponentu Wojsk Specjalnych. To wskazuje, że DKWS aktywnie chce promować ten typ ćwiczeń jako element własnej narracji medialnej. Kalisiński od lat pracuje przy najważniejszych wydarzeniach polskich Wojsk Specjalnych — od ceremonii w Lublińcu po operacyjne dokumenty z poligonów. Obecność jego nazwiska to sygnał rangi wydarzenia.
Co to znaczy w szerszym obrazie
Sierpień 2024 wpisuje się w wyraźny trend ostatnich lat — polskie Wojska Specjalne, z Formozą w roli lidera, formalizują swoją rolę w ochronie krytycznej infrastruktury morskiej Bałtyku. Kontekst:
- Wrzesień 2022 — wybuchy na gazociągach Nord Stream 1 i 2 na Bałtyku (sprawcy formalnie nieustaleni; geopolityczne konsekwencje wciąż się rozwijają)
- Październik 2023 i 2024 — uszkodzenia kabli telekomunikacyjnych i energetycznych łączących państwa nadbałtyckie (m.in. Estonia-Finlandia, Estonia-Szwecja); rosnąca liczba podejrzanych incydentów
- Październik 2024 — uruchomienie Baltic Pipe (gazociąg Polska-Norwegia) — kolejny krytyczny obiekt do ochrony
- Listopad 2024 — Polska gospodarzem szczytu obronnego z udziałem państw nadbałtyckich
W tym kontekście wspólne ćwiczenia VBSS Formozy z US Navy to nie kurtuazja sojusznicza — to praktyczna budowa zdolności reagowania na zagrożenia, które już zdarzyły się w naszej okolicy.
Źródła
- dlapilota.pl (2.08.2024) — komunikat służbowy podkom. I. Wierus, CPKP „BOA”: „Wspólne ćwiczenia kontrterrorystów z wykorzystaniem statków i śmigłowców”
- GospodarkaMorska.pl (rk, 3.08.2024) — relacja branżowa „Ćwiczenia sił specjalnych w Terminalu LNG w Świnoujściu”
- Polska Morska (6.08.2024) — relacja branżowa
- BiznesAlert.pl — kontekst „Specjalsi z Formozy będą chronić polskie okna gazowe na świat”
- Foto: Norbert Kalisiński / DKWS (3 zdjęcia w komunikacie BOA, 2.08.2024)