4:00 nad ranem. Falochron Terminala LNG w Świnoujściu. 24 listopada 2016 roku uzbrojeni terroryści — w scenariuszu — przejęli jednostkę Urzędu Morskiego, dotarli na falochron chroniący polski gazoport im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego i wzięli zakładników z załogi i ochrony. Żądania: 500 tysięcy dolarów, helikopter z pilotem i uwolnienie żony jednego ze sprawców. Tak rozpoczęło się PORT 16 — pierwsza tak rozbudowana próba ochrony polskiej infrastruktury energetycznej. Po stronie odbijającej: pododdział antyterrorystyczny Policji (SPAP), operatorzy JW FORMOZA i amerykańscy żołnierze sił specjalnych. Razem z około 250 osobami z innych służb.
Wybór miejsca i pory nie był przypadkowy. Terminal LNG im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego — otwarty zaledwie rok wcześniej (czerwiec 2015) — był wówczas pierwszym i jedynym terminalem LNG w Europie Środkowej. Strategiczny element budowany od 2010 roku, nazywany w polskiej debacie publicznej „oknem gazowym na świat”, miał stać się fundamentem niezależności energetycznej Polski od dostaw rosyjskich. Atak na ten obiekt — nawet symulowany — to test najwyższej rangi.
Scenariusz — jak wyglądał atak i żądania
Akcja zaczęła się od strony morza. Zgodnie ze scenariuszem, jednostka Urzędu Morskiego została opanowana przez uzbrojonych mężczyzn jeszcze na podejściu do portu. Z porwanego statku terroryści przedostali się na falochron osłonowy — kluczową strukturę chroniącą terminal od strony Bałtyku. Tam zajęli budynek ochrony, biorąc jako zakładników członków załogi obiektu portowego oraz pracowników ochrony Polskiego LNG.
Negocjatorzy otrzymali listę żądań:
- 500 tysięcy dolarów w gotówce
- Śmigłowiec z pilotem do ewakuacji
- Uwolnienie żony jednego z zamachowców (przebywającej w polskim areszcie)
Procedura realna: uruchomienie Wojewódzkiego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, ustalona ścieżka powiadamiania, równoległe negocjacje przez wyszkolonych policyjnych negocjatorów oraz przygotowanie wariantu siłowego. Końcowa faza ćwiczenia: szturm — ujęcie wszystkich zamachowców, uwolnienie zakładników. Akcję poprowadził Specjalny Pododdział Antyterrorystyczny Policji we współdziałaniu z operatorami Formozy odpowiedzialnymi za fazę morską.
Skład uczestników — kto był na falochronie
PORT 16 to było ćwiczenie wieloresortowe na pełnej skali. Łącznie ponad 250 osób reprezentujących wszystkie kluczowe służby odpowiedzialne za bezpieczeństwo obiektu strategicznego. Komponenty operacyjne:
- 🇵🇱 JW FORMOZA — operatorzy odpowiedzialni za działania w fazie morskiej (abordaż, neutralizacja na falochronie od strony wody)
- 🇺🇸 Amerykańskie siły specjalne — konkretna jednostka SOF nieujawniona publicznie (najprawdopodobniej Naval Special Warfare)
- 🇵🇱 Specjalny Pododdział Antyterrorystyczny Policji (SPAP) — szturm końcowy, neutralizacja zamachowców, uwolnienie zakładników
- 🇵🇱 Marynarka Wojenna RP — zabezpieczenie akwenu, jednostki pomocnicze
- 🇵🇱 Straż Graniczna — Morski Oddział Straży Granicznej + Pomorski Dywizjon SG (Świnoujście)
- 🇵🇱 Państwowa Straż Pożarna — zabezpieczenie przeciwpożarowe i ewakuacja
- 🇵🇱 Morska Służba Poszukiwania i Ratownictwa (SAR)
- 🇵🇱 Urząd Morski w Szczecinie + Kapitanat Portu Świnoujście
- 🇵🇱 Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW)
- 🇵🇱 Wojewódzkie służby ratunkowe i administracyjne (zachodniopomorski Wojewoda)
Gospodarzem ćwiczeń była spółka Polskie LNG S.A. (operator terminala) we współpracy z Gaz-System S.A. Koordynacja po stronie państwowej: Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB), Wojewódzki Zespół Zarządzania Kryzysowego.
Formoza w roli, do której została stworzona
Obecność JW FORMOZA na PORT 16 nie była symboliczna. To była realizacja zadania, do którego jednostka jest zaprojektowana od pierwszego dnia. Jedyna w Polsce jednostka morskich operacji specjalnych — wywodząca się z Zespołu Badawczego ds. Płetwonurków Morskich z 1973 roku — operuje w niszy, której żadna inna jednostka WS nie pokrywa: działania abordażowe, dywersja morska, ratownictwo bojowe na akwenach, ochrona infrastruktury krytycznej w środowisku morskim.
W praktycznym sensie PORT 16 ujawnił, jak Polska planuje używać Formozy w XXI wieku. Pisze o tym w 2016 roku branżowy serwis BiznesAlert: jeden z zespołów bojowych Formozy (publicznie określany jako „Zespół Bojowy C”) jest wyznaczony do zadań ochrony polskiego gazoportu, gazociągu Baltic Pipe oraz innych elementów krytycznej infrastruktury energetycznej Bałtyku. To rola, która w kolejnej dekadzie tylko się pogłębi.
Amerykanie przy boku — co mówi obecność US SOF
Udział amerykańskich sił specjalnych w PORT 16 nie był jednorazowy ani nieoczekiwany. To kolejna odsłona współpracy SOF Polska-USA, która zaczęła się formalnie w marcu 2003 roku — gdy polski GROM wraz z amerykańskimi Navy SEALs i SWCC przeprowadził szturm na terminale naftowe Khor al-Amaya i Al Basrah u wybrzeży Iraku. To była pierwsza wielka wspólna operacja morska polskich i amerykańskich operatorów SOF. Trzynaście lat później na falochronie Terminala LNG w Świnoujściu stoją kolejni operatorzy z obu krajów.
Nie ujawniono publicznie, która konkretnie jednostka US SOF brała udział — to standard ze względu na bezpieczeństwo operacyjne. Z perspektywy roli (działania morskie + counter-terror w obiekcie portowym) najbardziej prawdopodobny jest komponent US Naval Special Warfare (SEALs) lub element 10. Special Forces Group stacjonującego w Stuttgarcie i pełniącego rolę regionalną dla SOCEUR (US Special Operations Command Europe).
Dlaczego Terminal LNG to ważny cel
Aby zrozumieć skalę PORT 16, trzeba zrozumieć rangę chronionego obiektu. Terminal LNG w Świnoujściu został oddany do użytku w czerwcu 2015 roku. W 2016 — w momencie ćwiczeń — był pierwszym terminalem LNG w Europie Środkowej i jedynym w basenie Morza Bałtyckiego.
- Pojemność początkowa: 5 mld m³ gazu rocznie (1/3 ówczesnego polskiego zapotrzebowania)
- Strategiczna funkcja: dywersyfikacja źródeł dostaw — uniezależnienie od gazu rosyjskiego
- Patron: nadany w 2016 — gen. broni Włodzimierz Potasiński zginął w Smoleńsku, Lech Kaczyński zginął w tej samej katastrofie; nazwanie terminala patronem prezydenta było decyzją symboliczną
- Kontekst geopolityczny: aneksja Krymu (2014), wojna na wschodzie Ukrainy, agresywna polityka energetyczna Gazpromu — Polska budowała alternatywę pod presją czasową
W tym kontekście atak na Terminal LNG — choćby symulowany — to nie jest zwykłe ćwiczenie counter-terror. To test gotowości państwa do obrony zasobu, który zmienia układ sił w regionie.
Trening / GROM kalkulator
Operatorzy szturmujący falochron mieli za sobą lata przygotowań fizycznych i mentalnych. Sprawdź, jak wypadasz wobec norm operatora WS — kalkulator sprawnościowy GROM: testy WF, beep test, podciąganie, MFT.
Sygnał na przyszłość — od PORT 16 do dziś
PORT 16 nie był ostatnim takim ćwiczeniem. Polskie LNG i służby państwowe powracają do tego scenariusza regularnie — przy każdej zmianie technologii zagrożenia.
- PORT 16 (24.11.2016) — pierwsza wielka próba; uzbrojeni terroryści, klasyczny scenariusz hostage rescue
- Kolejna edycja (28.11.2018) — falochron i sąsiadująca plaża; nowy element zagrożenia: ładunek wybuchowy na bezzałogowym pojeździe (drone) — pierwsze otwarte ćwiczenie counter-UAS w polskim porcie strategicznym
- Kolejne lata — ćwiczenia obejmują coraz szerszą gamę zagrożeń, łącznie z elementami cyber i hybrydowymi
To trend, którego znaczenie tylko rośnie. Po atakach na infrastrukturę morską na Bałtyku w ostatnich latach (kable podmorskie, gazociąg Nord Stream, podejrzane przypadki z polskimi kablami) — rola Formozy jako jednostki dedykowanej do ochrony krytycznej infrastruktury morskiej staje się centralnym elementem polskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego. PORT 16 z 2016 roku był pierwszym sygnałem, że Polska zaczyna myśleć o tym poważnie.
Źródła
- Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB) — komunikat „Atak terrorystów na Terminal LNG w Świnoujściu — ćwiczenia na terenie części morskiej terminala”
- Informacyjny Serwis Policyjny (isp.policja.pl, art. 9788) — „Uzbrojeni terroryści zaatakowali Terminal LNG w Świnoujściu — ćwiczenia służb”
- BiznesAlert.pl — „Specjalsi z Formozy będą chronić polskie okna gazowe na świat” (Zespół Bojowy C i ochrona gazoportu)
- Polska Zbrojna — „W obronie gazoportu” (artykuł 44862)
- Energetyka24 — „Terroryści zaatakowali polski gazoport. Wspólne ćwiczenia służb”
- iswinoujscie.pl (art. 45821) — relacja lokalna z PORT 16
- GospodarkaMorska.pl — „Ćwiczenia sił specjalnych w Terminalu LNG w Świnoujściu”
- cng-lng.pl — branżowy serwis branży gazowej, opis PORT 16