19 października 2023 roku, Kraków. W bazie Centrum Operacji Specjalnych — Dowództwa Komponentu Wojsk Specjalnych (COS-DKWS) odbył się finał ćwiczenia certyfikującego polskie Sojusznicze Dowództwo Komponentu Operacji Specjalnych (POL SOCC) do nadchodzącego dyżuru w Siłach Odpowiedzi NATO 2024. To była zarazem konkluzja polskiego wkładu w Steadfast Jupiter 2023 — największe ćwiczenie komputerowo-dowódcze (CAX/CPX) NATO tego roku, obejmujące ~7 000 uczestników w 27 lokalizacjach w Europie i Ameryce Północnej.
Dla polskiego SOCC ten dzień miał podwójne znaczenie. Po raz trzeci w historii (po 2015 i 2020) Komponent Wojsk Specjalnych otrzymał formalne uprawnienia NATO do dowodzenia Siłami Odpowiedzi. Po raz pierwszy w historii — co zaznaczał obecny na ceremonii minister obrony narodowej Mariusz Błaszczak — uzyskał przy tym certyfikację do dowodzenia operacją obronną w dużej skali. Wcześniejsze dyżury obejmowały tylko działania o charakterze lokalnym.
Co to jest Steadfast Jupiter — i dlaczego edycja 2023 była wyjątkowa
Steadfast Jupiter to coroczne ćwiczenie komputerowo-dowódcze (CAX/CPX — Computer-Assisted Exercise / Command Post Exercise) sponsorowane przez SHAPE (Supreme Headquarters Allied Powers Europe) i kierowane przez Joint Warfare Centre (JWC) w Stavanger, Norwegia. Jego celem jest wytrenowanie i certyfikowanie struktur dowodzenia NATO Response Force na nadchodzący rok.
Edycja 2023 była wyjątkowa pod względem skali — największe CAX/CPX, jakie NATO przeprowadziło w 2023 roku. Liczby:
- ~7 000 uczestników łącznie
- 27 lokalizacji w Europie i Ameryce Północnej (jednoczesna gra rozproszona)
- Scenariusz: operacja Article 5 — czyli kolektywna obrona NATO w odpowiedzi na atak na państwo członkowskie
- Cel: ewaluacja NRF 2024 pod dowództwem Allied Joint Force Command Brunssum (JFCBS) w Holandii
- Zakończenie: 19 października 2023
To nie jest ćwiczenie z fizycznym wystrzeliwaniem amunicji ani manewrami pancernymi. CAX/CPX testuje procedury dowodzenia, łańcuch decyzji, koordynację międzynarodową, planowanie operacyjne. W praktyce: dowództwa NATO siedzą w swoich kwaterach w 27 lokalizacjach i symulują reakcję na rozwijający się scenariusz wojenny — z grą zarządzaną przez JWC w Stavanger.
POL SOCC w strukturze NATO — kto z kim grał
Oficjalna lista uczestników struktury NATO biorących udział w Steadfast Jupiter 2023 (publikowana m.in. przez NATO Joint Warfare Centre) wymienia z imienia kilkanaście jednostek dowódczych. Wśród nich — wprost — POL SOCC, czyli polskie Sojusznicze Dowództwo Komponentu Operacji Specjalnych. Pełna lista NATO HQ obejmowała:
- SHAPE (Supreme Headquarters Allied Powers Europe) — sponsor
- JFC Brunssum (Joint Force Command, Holandia) — dowodzący NRF 2024
- NRF 2024 SF (Standing Forces Naval) — komponent morski
- TCCs (Theatre Command Centres)
- NCS JFAC MNCG (NATO Command Structure Joint Force Air Component, Multi-National Command Group)
- JSEC (Joint Support and Enabling Command)
- LANDCOM (Allied Land Command, Izmir)
- MARCOM (Allied Maritime Command, Northwood)
- HQ ARRC (Allied Rapid Reaction Corps, UK)
- ITAMARFOR (Italian Maritime Forces)
- POL SOCC (Polish Special Operations Component Command) — Polska
- JLSG Brunssum (Joint Logistics Support Group)
Dla polskiego DKWS udział POL SOCC w Steadfast Jupiter 2023 oznaczał konkretny test zdolności — czy polskie struktury dowodzenia są w stanie operacyjnie obsłużyć rolę SOCC dla całej rotacji NRF 2024. Test był pomyślny, co potwierdziła oficjalna certyfikacja w finale ćwiczenia.
19 października 2023 — finał w Krakowie
Polski wątek Steadfast Jupiter 2023 zakończył się w czwartek, 19 października 2023 roku, w Krakowie — w bazie DKWS. Ceremonię obserwował osobiście minister obrony narodowej Mariusz Błaszczak, który skomentował podwójne znaczenie tego momentu:
Po raz trzeci w historii dowództwo komponentu polskich wojsk specjalnych osiągnęło certyfikacją stanowiącą o tym, że mogą dowodzić Siłami Odpowiedzi NATO. Ale po raz pierwszy w historii, co jest warte podkreślenia, również dowództwo komponentu wojsk specjalnych osiągnęło certyfikację dotyczącą dowodzenia operacją obronną w dużej skali. To wielki sukces, rezultat wytężonej pracy, służby naszych żołnierzy.
Mariusz Błaszczak, minister obrony narodowej (DKWS Kraków, 19.10.2023)
Trzy razy po 2015 i 2020 to regularność — Polska udowodniła, że jej zdolność dowodzenia SOCC nie jest jednorazowa, lecz instytucjonalna. „Pierwszy raz dla pełnoskalowej operacji obronnej” to jakościowy skok — wcześniej polskie SOCC mogło dowodzić operacjami SOF w wąskim, ograniczonym scenariuszu (np. uwolnienie zakładników, reakcja na konkretny incydent). Po październiku 2023 ta sama struktura ma uprawnienia i kompetencje do dowodzenia całością działań specjalnych Sojuszu w pełnoskalowej operacji obronnej — na przykład w razie ataku na flankę wschodnią NATO.
Trening / GROM kalkulator
Sztaby strukturalne, takie jak POL SOCC, opierają się na operatorach z 5 jednostek polskich WS. Dotarcie do nich to lata przygotowań fizycznych i mentalnych. Sprawdź, jak wypadasz wobec norm operatora WS — kalkulator sprawnościowy GROM.
Czego CAX/CPX testuje, a czego nie
Steadfast Jupiter 2023 jako CAX/CPX nie obejmował fizycznego rozwijania jednostek operacyjnych. Operatorzy GROM, JWK, Formozy, AGAT-u, NIL-u i PJOS nie biegali w tym czasie po poligonach. To co testowane było — to nerwowy system polskiego SOCC:
- Łańcuch decyzji — czy raporty z poziomu zespołu bojowego (np. zespół GROM) szybko docierają do dowódcy SOCC, a stamtąd do JFC Brunssum
- Koordynacja międzynarodowa — czy POL SOCC potrafi rozdzielać zadania między elementy 14 narodowości NATO i wspólnie nimi dowodzić
- Planowanie operacyjne — czy polski sztab opracowuje rozkazy bojowe (OPORD) zgodne ze standardami NATO i terminami
- Zarządzanie zasobami — czy polski SOCC wie, którą jednostkę wysłać do którego zadania, biorąc pod uwagę dostępność, lokalizację, specjalizację
- Komunikacja kryzysowa — czy procedury raportowania działają w warunkach jednoczesnych incydentów na różnych frontach
To wszystko jest sprawdzane w kontrolowanym środowisku symulacji. Ale konsekwencje praktyczne są realne — ten, kto zda CAX/CPX, dostaje stempel NATO „gotowy do dowodzenia Siłami Odpowiedzi”. Polskie SOCC dostało taki stempel 19 października 2023 roku.
Co dalej — od certyfikacji do dyżuru
Steadfast Jupiter 2023 był preludium do dyżuru NRF 2024. 73 dni po ceremonii w Krakowie — 1 stycznia 2024 — polskie SOCC oficjalnie objęło sześciomiesięczny dyżur w Siłach Odpowiedzi NATO. W trakcie tego dyżuru polskie struktury dowodzenia, świeżo certyfikowane przez Steadfast Jupiter 2023, były odpowiedzialne za gotowość operacyjną SOF w całym Sojuszu.
Dyżur trwał do 30 czerwca 2024. 20 czerwca 2024 polskie SOCC przekazało dowodzenie hiszpańskiemu odpowiednikowi (Brigadier General Angel Herrezuelo, MCOE) — w ceremonii, która jednocześnie kończyła epokę NRF i otwierała nowy format Allied Reaction Force (ARF). Ale to już temat osobnego wpisu.
Źródła
- NATO ACT — „STEADFAST JUPITER 2023: A Milestone in NATO’s Preparedness and Defence Posture”
- NATO Joint Warfare Centre — „Exercise STEADFAST JUPITER 2023 Concludes”; „The Joint Warfare Centre Prepares for Largest NATO Command Post Exercise in Modern Warfare: STEADFAST JUPITER 2023″
- NATO C2COE — „STEADFAST JUPITER 2023 Concluded”
- DVIDS — „Exercise Steadfast Jupiter 2023″ (materiał wideo)
- czdefence.com — „The largest NATO exercise STEADFAST JUPITER 2023 was significantly attended by the soldiers of the Czech Armed Forces”
- Polskie Radio 24 — „To wielki sukces, rezultat wytężonej pracy. Szef MON o certyfikacji żołnierzy Wojsk Specjalnych” (cytaty Błaszczaka)
- MILMAG — „Zakończenie certyfikacji Komponentu Wojsk Specjalnych do dyżuru Sił Odpowiedzi NATO”
- Special-Ops.pl — „Certyfikacja DKWS”
- Defence24 — „Wojska Specjalne gotowe do dyżuru w Siłach Odpowiedzi NATO”
- globalsecurity.org — „NATO tests new regional 'deterrence and defense’ plans”
